Menu

VIN

Recensie De Standaard ****

 

ROMAN     VOOR DE KLAS MET RUTH LASTERS

Schoolblues

Een jonge leerkracht, een conciërge en een poetshulp: hun paden kruisen elkaar op een nijverheidsschool voor kansarme jongeren. MARIA VLAAR

RUTH LASTERS
VIN. Polis, 288 blz.
80 van 100
Een nijverheidsschool met een grote populatie Belgisch-Marokkaanse leerlingen en jonge asielzoekers is de locatie voor VIN, de vierde roman van dichter en schrijver Ruth Lasters (40). Lasters laat drie mensen aan het woord met weinig aantrekkelijke kantjes, losers zou je ze kunnen noemen, net als de meeste jongens (en paar meisjes) die op het Vrij Instituut voor Nijverheid les krijgen in metaalbewerking en elektrotechniek. En toch ga je veel van deze drie mensen houden, door Lasters’ fijnzinnige portrettering en geestige, mooie pen.
Om en om zijn docent Lore en conciërge Sergei aan het woord; de hoofdstukjes over de Armeense schoonmaker Anna zijn in de derde persoon geschreven. Dat past goed, want Anna ligt hulpeloos in het ziekenhuis met een ernstig oogletsel en kan niet praten. Wat is er gebeurd? Lasters bouwt de spanning voorbeeldig op; pas aan het einde valt de puzzel op onverwachte wijze in elkaar, terwijl goedgeplaatste cliffhangers en misleidende zijpaadjes de lezer bij de les houden. Lore heeft ‘een rattenstreek’ uitgehaald, vindt ze zelf, en komt daardoor in conflict met Sergei. Wat heeft Lore misdaan? Is zij verantwoordelijk voor Anna’s ziekenhuisopname, of is het de nieuwe vrouw van Anna’s ex? Wat zoekt Lore voor belangrijks in het schoolarchief?
Acetonpauze
Onder de sterke opbouw van de roman zit een maatschappelijke drijfveer, die de roman een urgente en gedurfde lading geeft. Lore is deels naar Lasters zelf gemodelleerd: ‘Deze roman is fictief. Toch berusten alle klassituaties die Lore Wuytinck op het VIN meemaakt op echte ervaringen’, staat op pagina 285 te lezen.
De hond Ash is de enige figuur in VIN met ‘chance’, doordat Sergei hem van de ‘hondenschool’ haalde en hem zo het ‘laten inslapen’ bespaarde
De jongens op het VIN zijn de frêle beginnende leraar Lore de baas. De vakken die Lore geeft, biologie en Engels, raken hun koude kleren niet. Ze zijn meer bezig met voetbal en vrouwen, en brengen geregeld de les slapend door met hun hoofd op tafel. Lores ‘spreidstand tussen twee vakken’ maakt haar nóg onzekerder en banger dan ze van nature al is. Ze vergeet geregeld het Engelse woord voor ‘schroefsleutel’ en orde houden kan ze niet. Lore kampt met een permanent schaamtegevoel, ook tegenover haar mededocenten, van wie sommigen toch net als zij ‘acetonpauzes’ hebben (het in de pauze met een in aceton gedrenkt schuursponsje verwijderen van schunnigheden als de boodschap ‘Lore likt’, boven een met zwarte viltstift getekende balzak). Ze bedenkt strategieën om overeind te blijven zoals ‘de businessman Yakumo’, een verzonnen Japanner voor wie de jongens in de Engelse les vliegtuigtickets en hotels moeten boeken. ‘Miss Wuytinck,’ zegt een van haar leerlingen, ‘als hij overschot heeft, Mister Yakumo, mag hij er dan wat callgirls mee fiksen? Lebanese sluts, oh yeah.’
Diabeteshielen
Lore heeft een zwak voor haar leerlingen met hun minimale ‘maatschappelijke slaagkansen’ en ziet de ‘aanstekelijke hartelijkheid die VIN-jeugd eigenlijk zo typeert’. Vooral probleemleerling Alex, afkomstig van Molenbeek en een personage in een reality-tv-programma over jonge topsporters uit arme gezinnen, heeft haar hart. Zijn grote zwemtalent kan zijn familie een uitweg naar rijkdom bieden, een verwachting die hij niet dragen kan. Geen roze bril hier: de jongen weet zijn lerares maximaal te manipuleren. Lore heeft momenten waarop ze alle geloof in haar leerlingen en zichzelf verliest, en Lasters weet die onderhuidse dubbelheid goed in woorden te vangen, zoals in Lores klacht over suikerziekte: ‘Is het normaal dat onze sociale zekerheid de gevolgen van hun moeders theeritueel blijft betalen, de verzorging van hun diabeteshielen’? Lasters laat Lore switchen ‘van overdreven empathie naar kilheid en terug’.
Sergei is ook al zo’n onfortuinlijk mens en daardoor een fijn romanpersonage. Als hij probeert te lezen veranderen de letters ‘in streepjes die niks betekenen’, waardoor hij als scholier in het speciale klasje zat voor de ‘draaiers en zwevers’. Voor zijn kinderen, die opgroeien in de conciërgewoning op het schoolterrein tot Sergei’s vrouw hem verlaat, gaat hij zonder nadenken door het vuur. Hij is eenzaam en tegelijk een vervelende mopperaar. Zijn naar Ashton Kutcher vernoemde hond Ash sjokt achter hem aan en is metaforisch gezien de enige figuur in VIN met ‘chance’, doordat Sergei hem van de ‘hondenschool’ haalde en hem zo het ‘laten inslapen’ bespaarde.
Krijtkoppen
De klassen- en kansenkloof loopt tussen de leraren en directie aan de ene en de leerlingen en het overige personeel aan de andere kant. Sergei’s baan staat op het spel; niet verwonderlijk dat hij de ‘krijtkoppen’ niet hoog heeft zitten. Lores leven is niet minder eenzaam; ook haar man, een mislukte kunstenaar, verlaat haar.
Anna bungelt als landverhuizer helemaal onderaan de piramide. Zij komt iedere dag andermans rotzooi opruimen, behalve als ze een astma-aanval heeft. Haar levensloop bracht haar van Armenië naar Spanje naar Duitsland naar België, en keer op keer raakte ze haar geliefde spulletjes en mannen kwijt. Sergei noodt haar in zijn bad, waar ze elkaar vertellen over hun leven. Je gunt hen van harte liefde, maar Lasters gooit natuurlijk roet in het eten, zoals het echte leven betaamt.
De schaamtevolle Lore, de eenzame Sergei, de gekwetste Anna naderen elkaar in VIN langzaam. Lasters beschrijft met humor en ironie een hedendaags schoolmilieu en schildert een mooi portret van drie onfortuinlijke, maar ontroerende en o zo menselijke personages.

 

Het Nieuwsblad ****

 

VIN, wat staat voor Vrij Instituut voor Nijverheid, had een clichéroman over het wel en vooral wee van het beroepsonderwijs kunnen worden, maar niet in de handen van schrijfster en dichter Ruth Lasters. Zoals ze aangeeft, put ze voor haar fresco van de ‘vakschool’, waar hoofdzakelijk allochtone jongeren elkaar aansteken met lethargie, uit haar eigen ervaring als lerares. Maar daar is het Lasters niet om te doen. Tot diep in hun ziel portretteert ze drie figuren die elk met de school te maken hebben. Lore geeft er les en kan de leerlingen niet de baas. Sergei is conciërge en vreest voor zijn baan. Anna is een Armeense poetsvrouw die in het ziekenhuis ligt. Aanvankelijk is zij de meest raadselachtige figuur, aangezien het lang onduidelijk blijft wat haar is overkomen. Ook rond Lore en Sergei creëert Lasters subtiel maar efficiënt mysterie. Er is iets voorgevallen tussen de twee, en de vraag wat de ‘rattenstreek’ die ze heeft uitgehaald precies is, maakt VIN zowaar spannend. Toch is dit niet zomaar een thriller, wel een knap geschreven en intrigerend portret van mensen die noch door het leven, noch door de maatschappij zijn verwend. Dat geldt voor Lore, Sergei en Anna, maar net zozeer voor de VIN-leerlingen die onherroepelijk van de sociale ladder dreigen te tuimelen. Dat roept bij Lore zowel gevoelens van wanhoop, haat als liefdevolle vertedering op. Wie die complexe cocktail weet te mixen tot een meeslepende roman, verdient een chapeau. (Jo De Ruyck)

 

Recensie Cutting Edge ‘Vin’ ****

Hoe zou het nu met Lore zijn?

Ruth Lasters (1979), die ooit de Debuutprijs voor haar roman ‘Poolijs’ won, is na ‘Feestelijk Zweet’ alweer aan nieuw werk toe met ‘Vin’. Een boek over mensen op zoek naar erkenning en evenwicht, maar evenzeer een tragisch liefdesverhaal.

Een school als setting voor een roman. Het heeft wel iets als vertrekpunt voor alles wat zich in de leslokalen ontvouwt. Leraren die nauwelijks grip krijgen op hun leerlingen, elkaar benijden en door de conciërge van de school als krijtkoppen worden weggezet. Een gemeenschap die in feite nauwelijks verschilt van de samenleving waar conflicten, spanningen en het niet kunnen opschieten met een medemens aan de orde van de dag zijn.

Is het daarom dat de auteur koos voor het VIN (Vrij Instituut voor Nijverheid), een onderwijsinstelling waar de verhoudingen tussen leraren en leerlingen net iets scherper zijn dan in een klassieke school?

Staat niet op de achterflap te lezen dat Lasters al twintig jaar voor de klas staat en meer dan eens een opiniestuk over de complexiteit van haar job heeft gepubliceerd. Het leidt er alleszins toe dat alle personages natuurgetrouw zijn gemodelleerd. Hun authenticiteit wordt bovendien versterkt door het feit dat ze ook buiten hun vertrouwde werkomgeving in beeld blijven.

Er is vooreerst Sergei, de conciërge. De man is voor alle mogelijke karweitjes inzetbaar, maar een soort lijfeigene van het VIN. Zijn vrijheid is zo beperkt dat zelfs zijn hond eigendom is van de school. Ondanks de tegenslagen – een echtscheiding en collega’s die voortdurend de spot met hem drijven – blijft hij hoopvol. Het toeval (?) drijft hem in de armen van Anna, een Armeense poetshulp, die zwaar door het leven is getekend. Haar zoon kwam tijdens een uit de hand gelopen caféruzie om het leven. Tegenover die miserabele wereld staat het benepen milieu van het lerarenkorps met Lore als pars pro toto. Een lerares in de ban van de twijfel – een speelbal voor haar leerlingen – die tegen haar oudere collega’s moet opboksen.

De dag dat ze Axel Boissy, een ogenschijnlijk onhandelbare jongen, onder haar hoede moet nemen, wordt ze door haar collega’s ineens niet langer met de rug aangekeken. Tussen Axel en haar ontstaat een geheim verbond.

‘Na verloop van tijd begon ik de lokalen waar ik met Axel zat zelfs te zien als oplaadpunten. Ik kreeg er nieuwe moed, die me ook tijdens de lessen zonder hem van pas kwam.’ Helaas slaat ook bij Lore op een dag het noodlot onherroepelijk toe.

‘Vin’ is een stevig geconstrueerde roman, waarin een voortdurende afwisseling van korte hoofdstukken en flashbacks ervoor zorgen dat de verbeelding geen moment op de proef wordt gesteld. Als een van de beste schrijfsters van Vlaanderen diept Ruth Lasters in ‘Vin’ op geslaagde wijze de karakters uit van zeer uiteenlopende personages.

Karel Alleene

 

KUNSTTIJDSCHRIFT VLAANDEREN, Jooris van Hulle

VIN

Ruth Lasters

VIN
Uitgeverij Polis, 2019, 283 blz., EUR 22,50
Puttend uit eigen ervaringen in het onderwijs schreef Ruth Lasters een opmerkelijke roman over het VIN, het Vrij Instituut voor Nijverheid waar jongeren die eigenlijk lak hebben aan alles wat met school te maken heeft, een kans krijgen een beroep aan te leren. Eerder dan te blijven steken in algemeenheden over hoe slecht het nu wel gesteld is met ons onderwijssysteem buigt Lasters haar verhaal over Lore Wuytinck, die als beginnend lerares Nederlands en Natuurwetenschappen (een eigenaardige combinatie alleszins) haar weg zoekt op het VIN, om naar het persoonlijke. De manier bijv. waarop Lore het vertrouwen weet re winnen van Axel, een zwemkampioen in spe en voor alle andere leerkrachten het enfant terrible dat ze het liefst uit hun klas verwijderd zien, laat zien hoe eerlijk zij het meent met haar leraar-zijn. Anderzijds: de sfeer op school die letterlijk en figuurlijk wordt aangejaagd door het verwachte bezoek van het doorlichtingteam (onder de groep leerkrachten steevast aangeduid als ‘het’ of ‘ze’) wordt perfect herkenbaar uitgetekend. ‘VIN’ is veel meer dan een roman over het reilen en zeilen op (een) school. Centraal motief is de zoektocht naar geluk, niet alleen die van hoofdfiguur Lore, maar even goed, en misschien nog meer, die van de nevenpersonages. Er is het verhaal van de conciërge Sergei, wiens ik-relaas, gezet in een taal die recht voor de vuist overkomt (leraars zijn voor hem zonder uitzondering ‘krijtkoppen’), het portret toont van een man die ondanks alles steeds is blijven geloven dat het goed kan komen. Erg veel kansen heeft hij overigens niet gekregen: wegens zijn dislexie kwam hij op school al snel terecht bij de ‘draaiers en zwevers’, zijn huwelijk met Christelle loopt op de klippen en even lijkt her ernaar dat hij bij Anna, de Armeense poetsvrouw op het instituut, de rust en de liefde zal vinden waarnaar hij blijvend op zoek is. Het verhaal van Anna wordt, afwisselend met passages die gewijd zijn aan Lore en Sergei, in de meer afstandelijke zij-vorm verteld. In de eerste passus vernemen we dat ze in het ziekenhuis lkigt. Wat er precies gebeurd is, wat Lore en Sergei hiermee te maken hebben, wordt mondjesmaat aangereikt. Haar verhaal, en dit van Sergei, introduceert in de roman het thema van immigratie en integratie. Met ‘VIN’ bewijst Ruth Lasters, voor zover het nog nodig mocht zijn, dat zij niet alleen als dichteres, maar ook als prozaschrijfster definitief haar weg heeft gevonden.
[Jooris van Hulle – 14/10/2019]